Το μυθιστόρημα ‘Πιο πέρα από τη Θάλασσα’ (εκδόσεις Gutenberg, μετάφραση Άγγελος Αγγελίδης, Μαρία Αγγελίδου) του Ιρλανδού συγγραφέα Πωλ Λίντς (Paul Lynch, 1977-) συνιστά μία από τις πιο ατμοσφαιρικές και βαθιά υπαρξιακές αλληγορίες της σύγχρονης λογοτεχνίας. Δημοσιευμένο τέσσερα χρόνια πριν από την βράβευση του συγγραφέα με το Booker 2023 για το δυστοπικό ‘Το τραγούδι του Προφήτη’, το μυθιστόρημα βασίζεται, εν μέρει, σε μια πραγματική ιστορία επιβίωσης δύο Νοτιοαμερικανών ψαράδων που παρασύρθηκαν στον Ειρηνικό Ωκεανό.
Η δράση της ιστορίας ξεκινά από ένα φτωχικό παραθαλάσσιο χωριό κάπου στη Νότια ή την Κεντρική Αμερική. Ο Μπολίβαρ, γνωστός στους ντόπιους με το παρατσούκλι Χοντρός, είναι ένας έμπειρος αλλά κυνικός ψαράς της περιοχής, ο οποίος αποφασίζει να βγει στα ανοιχτά με το μικρό του αλιευτικό σκάφος αψηφώντας τις ρητές προειδοποιήσεις του αφεντικού του για μια επερχόμενη καταστροφική καταιγίδα. Καθώς ο τακτικός του συνεργάτης δεν εμφανίζεται, παίρνει μαζί του τον Χέκτορ, έναν παντελώς άπειρο έφηβο. Η απόφαση του Μπολίβαρ αποδεικνύεται μοιραία αφού παρά την καλή ψαριά των πρώτων ωρών, η καταιγίδα χτυπά το σκάφος με πρωτοφανή μανία. Η μηχανή αχρηστεύεται, ενώ το σύστημα GPS και ο ασύρματος καταστρέφονται από το νερό. Όταν μετά από ώρες, η θύελλα κοπάζει, οι δύο άνδρες βρίσκονται να έχουν παρασυρθεί εκατοντάδες μίλια μακριά από την ακτή, χαμένοι στην αχανή έκταση του Ειρηνικού, χωρίς καμία δυνατότητα επικοινωνίας ή ελπίδα άμεσης διάσωσης. Οι μέρες περνούν και μετατρέπονται σε εβδομάδες και οι εβδομάδες σε μήνες, χωρίς να εμφανίζεται καμία βοήθεια ενώ η αφήγηση παρακολουθεί τη σταδιακή σωματική και ψυχική φθορά των δύο ηρώων που παλεύουν με την πείνα, τη δίψα, την αλμύρα και τον καυτό ήλιο. Μέσα σε αυτή τη βασανιστική ακινησία, όπου η σωτηρία φαντάζει αδύνατη, η απόλυτη απομόνωση διαλύει την ίδια την ταυτότητα των ναυαγών, αναγκάζοντάς τους να αντιμετωπίσουν τα φαντάσματα των παλιών τους λαθών, τις ενοχές και τα ματαιωμένα τους όνειρα.
Ο συγγραφέας ενσωματώνει τις φωνές των ηρώων στην αφηγηματική ροή με μικρές, κοφτές προτάσεις και καταργώντας τα εισαγωγικά στους διαλόγους, θαμπώνοντας έτσι τα όρια ανάμεσα στον εξωτερικό λόγο, τις σκέψεις και τις παραισθήσεις τους.

Στο Πιο πέρα από τη θάλασσα ο Λίντς δεν περιορίζεται σε ένα χρονικό επιβίωσης αλλά παρατηρεί προσεκτικά τους ήρωές του κινούμενος πάνω στη χαώδη διαφορά της προσωπικότητας, της κοσμοθεωρίας και της ηλικίας τους. Ο Μπολίβαρ ενσαρκώνει τον τύπο του σκληραγωγημένου, υλιστή ανθρώπου της δράσης. Ορίζει την ύπαρξή του μέσα από τη σωματική εργασία και τον έλεγχο του περιβάλλοντός του. Ο κόσμος του είναι μια πραγματικότητα που απαιτεί προσαρμογή και δράση, ένας κόσμος που δεν διαθέτει ούτε κρυμμένα νοήματα αλλά ούτε και θεϊκή πρόνοια. Ωστόσο, κάτω από την τραχιά του επιφάνεια, ο Μπολίβαρ κουβαλά την ενοχή του για την οικογένεια που εγκατέλειψε στο παρελθόν, τη σύζυγό του και τη δεκατετράχρονη κόρη του, Αλέξα. Η απομόνωση στον ωκεανό μετατρέπεται γι’ αυτόν σε ένα εσωτερικό ταξίδι αυτογνωσίας, κάθαρσης και συγχώρεσης.
Από την άλλη, ο Χέκτορ αντιπροσωπεύει την ευάλωτη, άπειρη και συναισθηματικά εξαρτημένη νιότη. Αρχικά προσκολλημένος στο κινητό του τηλέφωνο και στις μνήμες μιας ερωτικής απογοήτευσης αδυνατεί να αποδεχθεί την πραγματικότητα και θεωρεί την παρουσία του στο σκάφος ως μια προσωρινή, εφιαλτική παρένθεση. Όταν τα πράγματα δυσκολεύουν αντί να βοηθήσει τις προσπάθειες του Μπολίβαρ, καταφεύγει στη θρησκευτική πίστη. Κατασκευάζει ένα ομοίωμα της Παναγίας από ξύλα και επιπλέοντα σκουπίδια και προσεύχεται αδιάλειπτα για ένα θαύμα. Το θαύμα, φυσικά, δεν έρχεται και η πίστη του θολώνει ενώ ο Χέκτορ σιγά σιγά οδηγείται στην απόγνωση, και τη μοιρολατρική κατάρρευση.
Στο περιβάλλον του ανοιχτού ωκεανού, ο χρόνος χάνει τη γραμμική και μετρήσιμη δομή του, επιβραδύνεται μέχρι ακινησίας. Οι πρωταγωνιστές βιώνουν ένα διαρκές παρόν όπου το παρελθόν διαλύεται και το μέλλον παύει να υφίσταται. Η σχέση τους σταδιακά εξελίσσεται από την αρχική καχυποψία και τις συγκρούσεις σε μια βαθιά, σχεδόν σπαρακτική οικειότητα. Αποφεύγοντας τις συναισθηματικές ευκολίες, ο συγγραφέας τους παρουσιάζει σε στιγμές έντασης, βίας αλλά και απρόσμενης στοργής, να μοιράζονται τα μυστικά τους, τους φόβους και τους εφιάλτες τους υπογραμμίζοντας την αξία της κατανόησης του άλλου όταν όλες οι κοινωνικές συμβάσεις έχουν διαλυθεί.
Στο υπαρξιακό πλαίσιο της αφήγησης ο Λυντς ενσωματώνει διακριτικά αναφορές για την οικολογική κρίση και την ανθρώπινη ύβρη απέναντι στη φύση. Το σκάφος παρασύρεται μέσα από τη μεγάλη θαλάσσια δίνη του Ειρηνικού σ’ έναν τεράστιο πλωτό σκουπιδότοπο από πλαστικά απορρίμματα. Οι εικόνες μιας θαλάσσιας χελώνας με το στομάχι γεμάτο πλαστικά και των όστρακων που αναπτύσσονται πάνω σε κομμάτια φελιζόλ υπενθυμίζουν στον αναγνώστη ότι η ανθρώπινη καταστροφικότητα έχει μολύνει ακόμα και τα πιο απομακρυσμένα σημεία του πλανήτη.
Το ‘Πιο πέρα από τη θάλασσα’ είναι αναμφίβολα ένα απαιτητικό ανάγνωσμα, με μια αφήγηση που συχνά γίνεται ασφυκτική, ακολουθώντας τον αργό και βασανιστικό ρυθμό της δοκιμασίας των ηρώων. Ωστόσο, ακριβώς αυτή η αφηγηματική επιλογή ενισχύει τη δύναμη της ιστορίας και την αίσθηση ότι ο αναγνώστης βιώνει μαζί τους την αβεβαιότητα, την εξάντληση και την αγωνιώδη προσμονή της σωτηρίας.
Ο Πωλ Λίντς κατορθώνει να υπερβεί τα όρια μιας περιπέτειας επιβίωσης και να δημιουργήσει ένα μυθιστόρημα που εξακολουθεί να σε απασχολεί και μετά την ολοκλήρωση της ανάγνωσής του. Και αυτό, για μένα, είναι ίσως το σημαντικότερο προτέρημά του.
‘Ο Μπολίβαρ δεν το παίρνει είδηση. Ώσπου το παίρνει. Ότι έχει σταματήσει να λογαριάζει την ώρα με τον ήλιο. Ότι το μυαλό του βυθίζεται στη βραδύτητα. Ότι ο χρόνος τώρα δεν είναι πια χρόνος. Ότι δεν περνάει, απλά στέκεται. Αυτό σκέφτεται. Ότι οι μέρες περνάνε τώρα μέσα σε χρόνο σταματημένο. Άλλες φορές πάλι σκέφτεται ότι ο χρόνος περνάει χωρίς αυτόν, ότι περνάει αποπάνω του ή γύρω του ή αποκάτω του, όχι όμως μέσα του. Προσπαθεί να σκεφτεί λογικά, σαν να ‘ναι ας πούμε κάτι τεράστιο, κάτι που καμιά σκέψη, καμιά πράξη, καμιά λέξη δεν μπορεί να το χωρέσει. Εσύ έχεις αποκοπεί από το πέρασμά του, αυτός όμως συνεχίζει να περνάει, πάντα θα συνεχίζει. Κοιτάζει τον Χέκτορ, τον κοιτάζει καλά – κι αναρωτιέται αν θα μπορούσε να ισχύει το ίδιο και γι’ αυτόν.
Μετά έρχονται μέρες που η χαρά μέσα του είναι βουή και πλημμύρα. Αίσθηση δυνατοτήτων και ελευθερίας που αναβλύζει από μέσα του. Γεννιέται με κάθε φλογερή ανατολή, ο κόσμος που ξαναγίνεται απ’ τις στάχτες του. Κοιτάζουν τη γη να ξαναφτιάχνει απ’ την αρχή τον εαυτό της, μέσα σε μια πανδαισία χρωμάτων, και βουβαίνονται από δέος. Τέτοιον ουρανό – είναι λες και πρώτη φορά τον βλέπουν μάτια ανθρώπου. Και η ακινησία πιά ανάμεσά τους, ανάμεσα στον Μπολίβαρ και τον Χέκτορ, είναι κάπως σαν κατανόηση. Αρχίζει ο ένας να βλέπει την αλήθεια του άλλου. Και πόσο αβοήθητος είναι ο καθένας μέσα στην αλήθεια του. Κι ότι όσο μεγάλο και βαρύ κι αν είναι αυτό που ο καθένας κουβαλάει μέσα στην καρδιά του, καθόλου δεν μετράει μέσα στην τόση απεραντοσύνη. Η καρδιά όμως γεννάει με το σφυγμός της τη λαχτάρα. Κάθε παιχνίδισμα του φωτός μπορεί να’ ναι μακρινό πλεούμενο. Ο Μπολίβαρ, απ’ την άλλη, όλο και πιο συχνά πια ξεκουράζει τα μάτια του. Και λέει από μέσα του, ή μάλλον χωρίς λόγια το νιώθει, πως τα πράγματα θα μπορούσαν να είναι πάντα έτσι. Έχει στ’ αλήθεια ανάγκη για κάτι άλλο; Τι παραπάνω του χρειάζεται; Τρως και κοιμάσαι και κάνεις δυό-τρία πράματα. Τώρα είμαστε στ’ αλήθεια ζωντανοί. ‘