ΠΡΟΣΩΠΑ ΣΕ ΑΠΟΓΝΩΣΗ

στις

Η Πόλα Φοξ (Paula Fox, 1923-2017) έζησε μια ασυνήθιστη ζωή. Γεννημένη το 1923, πέρασε τα παιδικά της χρόνια αρχικά σε ένα ίδρυμα, στο οποίο την άφησαν οι γονείς της που δεν ήθελαν παιδιά, ενώ αργότερα, πέρασε στη φροντίδα της Κουβανής γιαγιάς της και κατόπιν ενός ιερέα θείου της. Παντρεύτηκε στα δεκαεπτά της για να χωρίσει όμως σύντομα. Τρία χρόνια αργότερα έδωσε το πρώτο της παιδί για υιοθεσία. Ένας δεύτερος γάμος έληξε όταν ήταν στα τριάντα της.  Σχεδόν 40 ετών άρχισε να ασχολείται με τη λογοτεχνία, γράφοντας αρχικά βιβλία για παιδιά και εφήβους, που γνώρισαν πολύ μεγάλη επιτυχία, και στη συνέχεια μυθιστορήματα για ενήλικες. Το 1970, το βιβλίο της Πρόσωπα σε απόγνωση πήρε ενθουσιώδεις κριτικές και ένα χρόνο αργότερα μεταφέρθηκε στον κινηματογράφο με πρωταγωνίστρια την Σίρλεϊ Μακλέιν. Στη δεκαετία του ’90 το βιβλίο γνώρισε έναν νέο γύρο θριάμβου με τον Τζόναθαν Φράνζεν να γράφει ότι πρόκειται για ‘ένα μυθιστόρημα που υπερέχει εντυπωσιακά κάθε άλλου ρεαλιστικού αμερικανικού μυθιστορήματος μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο’.

Στην Ελλάδα το βιβλίο κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Gutenberg στη σειρά Aldina σε μετάφραση Ρένας Χατχούτ και εισαγωγικό σημείωμα τον διθυραμβικό σχολιασμό του Τζόναθαν Φράνζεν.

Το βιβλίο ‘Πρόσωπα σε απόγνωση’ είναι μια μελέτη χαρακτήρων, ένα κόσμημα ανάλυσης για τις ανθρώπινες σχέσεις στο οποίο η Φοξ επικεντρώνεται στον αιώνιο, καθημερινό αγώνα να βρούμε τη θέση μας στον κόσμο, κάτι που σε πολλές περιπτώσεις οδηγεί σε αδιέξοδο, σε απόγνωση.

Η αφήγηση ξεκινά με την ηρωίδα του βιβλίου τη Σόφη Μπέντγουντ, να ετοιμάζεται να δειπνήσει με τον σύζυγό της Ότο. Το τραπέζι είναι στρωμένο, το δείπνο επιμελημένο, τα σκεύη προσεκτικά επιλεγμένα. Μια συζήτηση έχει ξεκινήσει μεταξύ τους, στην οποία και οι δύο συμμετέχουν σχεδόν αδιάφορα, όταν η Σόφη παρατηρεί ότι μια γάτα, την οποία έχει ταΐσει μερικές φορές, έχει επιστρέψει στο μπαλκόνι αναζητώντας φαγητό. Ο Ότο της ζητά να την αγνοήσει αλλά η Σόφη υποκύπτοντας στο νιαούρισμά της, της βγάζει ένα πιατάκι με γάλα και απλώνει το χέρι της να την χαϊδέψει. Απρόσμενα η γάτα βγάζει τα νύχια της και την δαγκώνει στο χέρι.

‘Η γάτα είχε αρχίσει να πλένει τα μουστάκια της. Η Σόφη τη χάιδεψε πάλι, σέρνοντας τα δάχτυλά της στην πλάτη της μέχρι που συνάντησαν το απότομο τριχωτό λακκουβάκι στο σημείο όπου ξεκινούσε η ουρά. Η ράχη της γάτας ανασηκώθηκε σπασμωδικά πιέζοντας το χέρι της. Η Σόφη χαμογέλασε, ενώ αναρωτιόταν πόσο συχνά, και αν ποτέ πριν, η γάτα είχε νιώσει ένα φιλικό ανθρώπινο άγγιγμα και χαμογελούσε ακόμη όταν η γάτα ανασηκώθηκε στα πίσω πόδια της και τη χτύπησε βγάζοντας τα νύχια της, χαμογελούσε ως τη στιγμή που το ζώο βύθισε τα δόντια του στην ανάστροφη του αριστερού της χεριού και κρεμάστηκε από τη σάρκα της, με αποτέλεσμα σχεδόν να πέσει μπροστά, ζαλισμένη και γεμάτη φρίκη, όμως συνειδητοποίησε αρκετά έγκαιρα την παρουσία του Ότο ώστε να πνίξει την κραυγή που ανέβηκε στο λαιμό της καθώς τράβηξε απότομα το χέρι της για να ξεφύγει από εκείνο τον κύκλο από συρματόπλεγμα. Έσπρωξε το ζώο με το άλλο της χέρι και καθώς ο ιδρώτας εμφανίστηκε στο μέτωπό της, καθώς το σώμα της ανατρίχιασε και μαζεύτηκε, είπε, «Όχι, όχι, σταμάτα!» στη γάτα, λες και δεν είχε κάνει τίποτα περισσότερο από το να της ζητήσει φαγητό, και μες στον πόνο της και στην απογοήτευσή της ξαφνιάστηκε ακούγοντας πόσο ήρεμη ήταν η φωνή της. Έπειτα ξαφνικά, τα νύχια την άφησαν και πετάχτηκαν προς τα πίσω σαν να ετοιμάζονταν να δώσουν άλλο ένα χτύπημα, όμως τότε η γάτα έκανε μεταβολή – κάπως σαν να έπαιρνε στροφή στον αέρα – , πήδησε από τη βεράντα κι εξαφανίστηκε στις σκιές της αυλής από κάτω.’

Οι Μπέντγουντ είναι ευκατάστατοι, μορφωμένοι, ζουν σε ένα πολυτελές σπίτι στο Μπρούκλιν μια τακτοποιημένη ζωή που αρκετοί θα ζήλευαν. Η Σόφη εργάζεται περιστασιακά σαν μεταφράστρια ενώ ο Ότο είναι δικηγόρος. Έχουν ένα ακριβό αυτοκίνητο, εξοχικό, σκάφος και κάθε άλλη πολυτέλεια που μπορούν να προσφέρουν τα χρήματα. Είναι νέοι ακόμη, λίγο μετά τα 40,  περιστοιχίζονται από φίλους που ζουν ανάλογες ζωές και, γενικά, βρίσκονται κλεισμένοι σ’ ένα κόσμο πολιτισμού και πολυτέλειας που απέχει όμως πολύ από αυτό που βρίσκεται έξω από την πόρτα τους.  Το δάγκωμα της γάτας δεν λαμβάνεται σοβαρά υπόψη από τη Σόφη παρόλο που τόσο ο Ότο όσο και οι φίλοι τους την προειδοποιούν για τους κινδύνους και την προτρέπουν να επισκεφθεί ένα γιατρό. Γίνεται όμως έναυσμα για να εκδηλωθούν οι ρωγμές στο γάμο και τις ζωές του ζευγαριού, για να βγουν από τη φούσκα των ψευδαισθήσεών τους και να έρθουν αντιμέτωποι με την πραγματικότητα, τους φόβους, τις ανασφάλειες και το κενό των ζωών τους. 

Η αφίσα του film με πρωταγωνιστές την Shirley McLaine και τον Kenneth Mars – Πηγή : https://www.imdb.com/title/tt0066986/

Η Φοξ γράφει ανεπιτήδευτα και με ακρίβεια, επιλέγοντας με προσοχή την κάθε λέξη της και διεισδύοντας βαθιά και με συναίσθηση στον ψυχισμό των ηρώων της που έχουν φτάσει στο τέλος της αυταπάτης τους.  Οι Μπέντγουντ νόμιζαν ότι ήταν προστατευμένοι από όλα, αλλά η εμφάνιση μιας γάτας που επιτίθεται όταν πας να τη χαϊδέψεις, των σπασμένων κάδων και των σκουπιδιών στο πεζοδρόμιό τους, η φτώχεια της γειτονιάς τους, ο βανδαλισμός του εξοχικού τους, η αποχώρηση του επί χρόνια συνεταίρου του Ότο, αποδεικνύουν ότι η περιχαρακωμένη τους ζωή ήταν μια πλάνη. Και είναι κι εκείνη η πληγή από το δάγκωμα που πρήζεται και φλεγμαίνει με τη Σόφη να φοβάται αλλά να αποφεύγει επίμονα μια επίσκεψη στον γιατρό.

Η πιθανή μόλυνση από το δάγκωμα κλιμακώνει τον κόσμο των συναισθημάτων της Σόφη που κοιτάζει το περιβάλλον και το γάμο της κάτω από άλλο πρίσμα. Η μονοτονία της σχέσης της με τον Ότο, οι φιλίες της, η χωρίς σκοπό καθημερινότητά της ακόμα και η προ ετών σχέση της με έναν άλλο άντρα, έρχονται τώρα στο προσκήνιο επιτακτικά και η Σόφη αισθάνεται παγιδευμένη στο περιθώριο της ζωής, σε εκείνο τον χώρο στον οποίο δεν συμβαίνει τίποτα, στον οποίο το να ζεις ισοδυναμεί με το να είσαι νεκρός, το να θυμώνεις σημαίνει πολύ περισσότερα από όσα θα ήταν ποτέ πρόθυμη να αναγνωρίσει. Κάθε νέα δυσκολία που προκύπτει κοσκινίζεται, κάθε δισταγμός ανοίγει ένα ιλιγγιώδες πεδίο πιθανοτήτων και βιώνουν ένα πρωτόγνωρο φόβο που δεν ξέρουν πώς να διαχειριστούν.

Οι αστικές βεβαιότητες των χαρακτήρων κλονίζονται από το τυχαίο, οδηγώντας στην απελευθέρωση της κρίσης τους και των αναγκών που κρυβόντουσαν μέσα τους. Πλέον είναι υποχρεωμένοι να ενηλικιωθούν και να αναλάβουν τις ευθύνες τους. Η Σόφη πρέπει να ζητήσει ιατρική βοήθεια για το τραύμα της, ο Ότο πρέπει να αντιμετωπίσει την αποχώρηση του συνεργάτη του από την κοινή εταιρεία και οι δύο τους πρέπει να προσπαθήσουν να ξεπεράσουν την παθητικότητα που διακρίνει τον γάμο τους και να δώσουν νέα πνοή στη σχέση τους.

Paula Fox

Η συγγραφέας με μια αφήγηση εκπληκτικής ακρίβειας, εντελώς απομακρυσμένη από κάθε είδους λυρισμό, διερευνά τις δοκιμασίες των ηρώων της εξετάζοντάς τους με λεπτομέρεια ενώ διαχειρίζεται έξυπνα τις ώρες που ακολουθούν το δάγκωμα,  δημιουργώντας μια αγωνία, ένα ιδιότυπο σασπένς που αιχμαλωτίζει τον αναγνώστη.

Το βιβλίο ‘Πρόσωπα σε απόγνωση’ είναι μια δύσκολη, άβολη ιστορία που, όπως συστήνει και ο Φράνζεν, μπορεί να διαβαστεί πολλές φορές δίνοντας κάθε φορά στον αναγνώστη νέες πληροφορίες.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για την εξάλειψη των ανεπιθύμητων σχολίων. Μάθετε πως επεξεργάζονται τα δεδομένα των σχολίων σας.